7 δάσκαλο​ι χορωδίας​, 4 δάσκαλοι μουσικών οργάνων & 9 δάσκαλοι ορχήστρας, «φέρνουν» τη μουσική σε 3 καταυλισμούς προσφύγων.

Πριν λίγο καιρό ήταν που ανακάλυψα τη δράση του El Sistema στην Ελλάδα και είπα να το ψάξω καλύτερα. Και καλά έκανα. Το El Sistema έχει καταφέρει να κάνει αυτό που όλοι θέλουμε για τα παιδιά όλου του κόσμου: Να τα κάνει να χαμογελούν χωρίς πολύ κόπο, αλλά με σκοπό, και ο τρόπος είναι η Μουσική.

Τo ντοκιμαντέρ Reconnecting Symphonies, ένα ντοκιμαντέρ για το El Sistema Greece, που έκανε λίγες βδομάδες πριν πρεμιέρα σε όλη την Ευρώπη και δείχνει ακριβώς αυτό. Για όλα αυτά και για το πως «βρέθηκε» στην Ελλάδα το El Sistema μιλήσαμε την συνιδρύτρια του Impact Hub Athens και τον σκηνοθέτη του ντοκιμαντέρ. 

Σόφη Λάμπρου, Συνιδρύτρια Impact Hub Athens

– Για κάποιον που δεν γνωρίζει και ακούει πρώτη φορά για το El Sistema, πως θα περιγράφαμε το τι είναι αλλά και τη δράση του;

Το El Sistema στην Ελλάδα, είναι ένα εκπαιδευτικό πρόγραμμα που σκοπό έχει την κοινωνική ένταξη παιδιών που προέρχονται από ευάλωτες κοινωνικές ομάδες, με βασικό όχημα τη μουσική και την ομαδική μάθηση. Είναι μια πρωτοβουλία του Impact Hub Athens και ξεκίνησε πριν ένα χρόνο με την υποστήριξη και συνεργασία του Hilti foundation και άλλων χορηγών, Δουλεύουμε στενά & συμπορευόμαστε με αρχιμουσικούς, διευθυντές χορωδιών και ορχηστρών από τη Βενεζουέλα και διακεκριμένα μουσικά κέντρα, όπως το Ωδείο Αθηνών ή το Paris Conservatoir, σύνολα​ όπως οι Il Pomo D’Oro και φορείς όπως οι Musicians Without Boarders.

7 δάσκαλο​ι χορωδίας​, 4 δάσκαλοι μουσικών οργάνων και 9 δάσκαλοι ορχήστρας, «φέρνουν» τη μουσική σε παιδιά σε 3 καταυλισμούς προσφύγων (Ελαιώνα, Σκαραμαγκά, Σχιστό) και σε χώρους στο κέντρο της Αθήνας: στη ​Δημοτική ​Αγορά ​Κυψέλης (​ που διαχειρίζεται το Impact Hub Athens), στο Μοσχάτο, στο κέντρο της ΜΚΟ Αποστολής​ και στο 2ο Λύκειο Αθηνών, όπου φιλοξενείται η ορχήστρα μας- El Sistema Greece Youth Orchestra, στο πλαίσιο των Ανοιχτών Σχολείων του Δήμου Αθηναίων.
Δουλεύουμε με παιδιά από ευπαθείς κοινωνικά ομάδες και δομές φιλοξενίας που βρίσκονται στο κέντρο της Αθήνας​, αλλά και παιδιά από τις τοπικές κοινωνίες από όλη την Αθήνα.​ Αυτή τη στιγμή, οι μαθητές μας ξεπερνούν τους ​400, ενώ ​από τα μαθήματα έχουν περάσει πάνω από ​700 παιδιά.

Το El Sistema ξεκίνησε στη Βενεζουέλα πριν από 43 χρόνια από τον μαέστρο ABREU. Όραμά του, είναι η μουσική επανάσταση. Κάθε παιδί στη Βενεζουέλα, ανεξαρτήτως χρώματος, οικονομικού υπόβαθρου, οικογενειακής κατάστασης, να έχει πρόσβαση σε μουσική εκπαίδευση και καλλιέργεια. Έτσι, δημιούργησε μουσικά σύνολα (χορωδίες και ορχήστρες) με έμφαση στα παιδιά από ευπαθείς κοινωνικά ομάδες.
Τα μουσικά αυτά σύνολα δεν είναι απλά καλλιτεχνικές δομές, είναι σχολεία και μοντέλα της κοινωνικής ζωής- γιατί το να τραγουδάς και να παίζεις μαζί, σημαίνει αυτόματα ότι συμβιώνεις σε απόλυτη αρμονία, με στόχο την αρτιότητα και τελειότητα. Αυτό το αποτέλεσμα χρειάζεται πειθαρχία και οργάνωση, χρειάζεται ο ένας να ακούει τον άλλο, ώστε να επιτευχθεί αρμονική αλληλο-εξάρτηση μεταξύ φωνών και οργάνων,. Τα παιδιά αναπτύσσουν το αίσθημα της αλληλεγγύης, της συμπόρευσης, βοηθούν και δείχνουν το ένα στο άλλο πώς να προχωρήσουν παρακάτω, καταλαβαίνουν πώς ο καθένας συνεισφέρει στο σύνολο, αναπτύσσουν αυτοπεποίθηση και ηθικές και αισθητικές αξίες που συνδέονται με την έννοια της μουσικής.

– Πόσο δύσκολο είναι να πείσεις τα παιδιά για ένα κοινό στόχο;

Τα παιδιά καταλαβαίνουν αμέσως τη σημασία και την ομορφιά της συλλογικής απόδοσης και του ομαδικού πνεύματος- νιώθουν την υποστήριξη την αλληλεγγύη, ακούν το μαγικό ήχο της χορωδίας, της ορχήστρας ή των συνόλων οργάνων ​που προκύπτει επειδή/όταν παίζουν μαζί. Ταυτόχρονα, αντιμετωπίζουν μαζί το άγχος και την αδρεναλίνη της προετοιμασίας της παράστασης, της στιγμής της σκηνής​, αλλά και τη χαρά της επιτυχημένης εμφάνισης. Διορθώνουν τα λάθη ο ένας του άλλου, καθοδηγούν, χτίζουν το τελικό αποτέλεσμα γιατί εμπλέκονται μέσα από τις μελωδίες σε διάλογο και δημιουργούν αρμονίες- δεν χρειάζεται να το εξηγήσεις. Το βλέπουν, το νιώθουν, το κατανοούν.

– Τα προσφυγόπουλα, ακόμα κι αν δεν μιλούν μεταξύ τους την ίδια γλώσσα, πως θα περιγράφατε την συνεργασία τους;

Η μουσική είναι ένας μοναδικός τρόπος να φέρνει κοντά τους ανθρώπους, να ξεπερνάει τα εμπόδια που πολλές φορές φέρνει η γλώσσα. Η μουσική εκμάθηση, βοηθάει τα παιδιά να βάζουν στόχους μαθησιακούς & καλλιτεχνικούς, να δουλεύουν με πειθαρχία και αφοσίωση για να τους φτάσουν, Μαθαίνουν να συνδέονται με τα συναισθήματα τους και να εκφράζονται με αυτοπεποίθηση. Να αποκτούν ηγετικά χαρακτηριστικά, να είναι γενναιόδωρα. Όταν παίζεις μουσική ως μέρος ενός Συνόλου (χορωδία ή και ορχήστρα), μαθαίνεις τι σημαίνει να ακούς προσεκτικά τον άλλο, αναγνωρίζεις τη σημασία και τη συνεισφορά του καθένα ξεχωριστά στο σύνολο αυτό, αλλά και την ευθύνη εκάστου για να βγει ένα άρτιο συνολικό αποτέλεσμα. Την ίδια στιγμή, καλείσαι να βγάλεις τον καλύτερο σου εαυτό, εκτίθεσαι και εμπλέκεσαι σε ένα δημιουργικό διάλογο.
Αυτές δεν θέλουμε να είναι οι αξίες της σύγχρονης κοινωνίας;

 

​- O μεγαλύτερος στόχος που έχετε θέσει ως ομάδα ποιος είναι;

Ευελπιστούμε να φτάσουμε ​σε όσο περισσότερες πόλεις, όσες περισσότερες γειτονιές, σε όλη την Ελλάδα, δίνοντας την ευκαιρία σε όσο το δυνατόν περισσότερα παιδιά να χαρούν και να δημιουργήσουν μέσα από τη μουσική, να γίνουν μέρος μίας ομάδας, μίας μουσικής κοινότητας. Στη Βενεζουέλα σήμερα έχουν 1 εκατομμύριο μαθητές, στην Ευρώπη υπάρχουν πάνω από 130 δομές.

– Tελικά “Χωρίς τη μουσική η ζωή, θα ήταν ένα λάθος”;

Η ζωή δε θα ήταν ένα λάθος, θα ήταν όμως μοναχική και άδεια.​ Θυμηθείτε το ρόλο της μουσικής και του τραγουδιού σε επαναστάσεις, γιορτές, θρήνους στη διασκέδαση. Η μουσική είναι φως, είναι ενέργεια. Κινητοποιεί συναισθήματα, κινητοποιεί δράσεις, φέρνει κοντά τον κόσμο.

 

Angel Ballesteros, σκηνοθέτης

– Μιλήστε μου για την εμπειρία σας και το πόσο όμορφο είναι να συνεργάζεσαι με παιδιά.

Δεν είναι η πρώτη φορά που δουλεύω με παιδιά, αλλά αυτή η εμπειρία είναι από τις φορές που έχω διασκεδάσει περισσότερο. Είχα την τύχη να δω πώς αυτά τα παιδιά εξελίχθηκαν από την πρώτη μέρα των μαθημάτων, κάποιους μήνες πριν τη Θερινή Ακαδημία του Sistema Europe στην Ελλάδα, από τη στιγμή που ξεκίνησε το El Sistema Greece (Νοέμβριο 2016 για τις χορωδίες, Φεβρουάριο 2017 για τα βιολιά).
Αυτή η πρόοδος κάνει αυτή την πρωτοβουλία να έχει νόημα, και συνεισφέρει πολύ ουσιαστικά στην κοινωνική ανάπτυξη των παιδιών. Να συνοδεύει κανείς μέσα από την κάμερά του αυτά τα κορίτσια και αγόρια, αλλά και να συμμετέχει στα μουσικά τους παιχνίδια και τραγούδια όταν πια δεν κινηματογραφεί, είναι ένα μεγάλο προνόμιο. Γίνεται αυτόματα μάρτυρας και συμμετέχων σε μία πολύ καταλυτική στιγμή για τη ζωή των μαθητών αυτών.

Όλοι οι μαθητές και οι οικογένειές τους, είναι υπέροχοι άνθρωποι. Ευγνωμονούν κάθε τι, παρόλα τα γεγονότα που τους έφεραν στην κατάσταση που βρίσκονται. Μεγαλώνουν γρήγορα και περνούν από ένα καθοριστικό στάδιο στη ζωή τους. Το μέλλον τους εξαρτάται μερικές φορές από κοινωνικούς, πολιτισμικούς και πολιτικούς παράγοντες που θα οριοθετήσει τις ευκαιρίες που τους παρουσιάζονται. Εγχειρήματα όπως το El Sistema Greece δημιουργούν πολύ θετικές σχέσεις που βοηθούν στον προσανατολισμό του χαρακτήρα και του θάρρους αυτών των τόσο ώριμων αλλά και θαρραλέων νέων.

– Η διαδικασία του ντοκιμαντέρ, από το ξεκίνημά του μέχρι και το τέλος: Πόσες ώρες διήρκησε μα και πόσο εύκολα ή δύσκολά συγχρόνως ήταν ώστε να επιτευχθεί το επιθυμητό αποτέλεσμα;

Για να πετύχει οποιαδήποτε παραγωγή πρέπει να συνεργαστούν καλά πολλοί άνθρωποι. Εμείς αυτό το καταφέραμε και αυτό συνετέλεσε σε μεγάλο βαθμό στο τελικό αποτέλεσμα. Αφηγηματικά, είμαι πολύ ικανοποιημένος με τα συμπεράσματα και αυτό εξαρτήθηκε επίσης από τον πλούτο του περιεχομένου ενός τέτοιου έργου. Η φιλοσοφία, οι προθέσεις και οι σκοποί ενός εγχειρήματος όπως το El Sistema Greece ξεπερνάει κάθε είδους σύνορα, δίνοντας στη μουσική ένα ενωτικό μήνυμα και μια κοινωνική αίσθηση.

Εκτός από το ντοκιμαντέρ, είχαμε επίσης την ευκαιρία να κάνουμε μία εξιστόρηση σε περιβάλλον εικονικής πραγματικότητας, με κάμερες 360. Αυτό σημαίνει ότι τόσο μέρη από τη θερινή Ακαδημία, όπως και η συναυλία στο θέατρο Ηρώδου του Αττικού, στους πρόποδες της Ακρόπολης, μπορούν να βιωθούν με εξαιρετικό τρόπο- να δει κανείς τα πάντα από την προοπτική των μουσικών, να βρεθεί «εικονικά» πάνω στην σκηνή του Ηρωδείου με άλλους 350 μουσικούς, σαν η κάμερα να είναι τα μάτια του. Είναι η πρώτη φορά που συναυλία στο Ηρώδειο του Ελληνικού Φεστιβάλ καταγράφεται με αυτόν τον τρόπο, δίνοντας την ευκαιρία στο θεατή να αισθανθεί σα μέρος της παράστασης.